استوما (Stoma)

کلمه استوما در اصل به معنای دهان یا ورودی است. بیمارانی که تحت عمل جراحی استومی قرار می‏گیرند، روی شکم خود دهانه‏ ای به نام استوما دارند. استوما در حقیقت قسمتی از روده است که از شکم خارج شده و توسط بخیه به جدار شکم ثابت می‏شود و مواد دفعی بدن از طریق آن خارج می‏شود.

در این صورت افرادی که تحت عمل جراحی استومی قرار می‏گیرند، قادر نیستند مانند افراد عادی دفع ادرار ومدفوع داشته باشند و دفع، ادرار یا مدفوع، از طریق استوما صورت می گیرد.

استومی (Ostomy)

هر چند در گفتگوها و حتی برخی نوشته‏ ها  “استومی” و “استوما” را معادل هم بکار می‎برند اما در تعریف استومی می‏ بایست یک تفاوت بسیار کوچک بین این دو کلمه را در نظر گرفت. معمولا به قسمتی از روده، که از جداره شکم بیرون گذاشته شده است “استوما” گفته می‎شود و به این عمل یعنی تعبیه سوراخی در جداره شکم و قرار دادن استوما از میان آن و بر روی شکم استومی اطلاق می‎گردد. یعنی بطور خلاصه “در عمل استومی برای بیمار استوما تعبیه می‎شود.”

انواع استومی

بصورت کلی می‏توان استومی را به روش‎ های گوناگونی دسته بندی کرد اما آن چیزی که بیشتر در اینجا مدنظر است استومی‏ های دفعی است، یعنی انواع استومی که از آنها مواد دفعی مانند ادرار و مدفوع خارج می‎شوند.

با در نظر داشتن این موضوع این نوع استومی‏ ها به سه گروه کلی کولستومی، ایلئوستومی، و یوروستومی تقسیم می‎شوند. لازم به ذکر است که هر کدام از این گروه‏ ها با توجه به شرایط بیمار و بیماری و یا تکنیک جراحی به زیر گروه‎ های متنوع دیگری ممکن است تقسیم شوند.

انواع استوما

انواع استوما را نیز می‎توان بر اساس شکل آنها تقسیم بندی کرد. مانند: Loop Stoma و Double-Barrel stoma

تغییر اندازه استوما :

به طور طبیعی در چند ماه اول پس از انجام جراحی محل استوما کمی متورم است و برای کنترل مواد دفعی استوما نیاز به استفاده از کیسه‌هایی با سوراخ‏های بزرگ‏تر از حد عادی می‏باشد.

به همین دلیل بهتر است در هفته‏ها و ماه‏های اول پس از جراحی هنگام تعویض کیسه، استوما مجدداً تعیین سایز شود. به خصوص در صورت استفاده از کیسه‏های قابل برش، اگر اندازه برش بزرگ‏تر از اندازه استوما باشد، ترشحات نشت خواهد کرد.

برآمدگی استوما از سطح پوست

برآمدگی استوما از سطح پوست باید حدود 2 سانتی‏ متر باشد. این برآمدگی اجازه می‏دهد مواد دفعی به طور مستقیم داخل کیسه استومی تخلیه شود. این حالت از ایجاد مشکلات پوستی اطراف استوما جلوگیری می‌کند.اگر استوما کاملاً هم سطح با پوست باشد، ترشحات به‏ جای اینکه داخل کیسه تخلیـه شود، مستقیماً روی لبه چسب کیسه می‏ریـزد و از چسبیـدن مطلوب آن جلوگیـری می‏کند. استومای فرورفته نیز باعث نفوذ ترشحات به زیر چسب کیسه و جدا شدن آن خواهد شد.

توجه : استوما فاقد پایانه های عصبی حس درد است و به همین دلیل هیچگونه احساس دردی ندارد.

کلستومی

کلستومی انحراف مسیر روده بزرگ است که به‏وسیله جراحی ایجاد می‏شود. در این حالت روده بزرگ به دو قسمت تقسیم می‏شود. بخش انتهایی یا درون شکم بخیه می‏شود و یا از شکم خارج می‏گردد. تصمیم‏گیری در مورد خارج کردن بخش انتهایی روده به نوع جراحی و علت انجام آن بستگی دارد. بخش اولیه روده بزرگ به صورت استوما از پوست شکم خارج و مواد دفعی آن داخل کیسه جمع‏آوری می‏شود.

بسته به محل برش روده و محل قرارگیری استوما مدفوع ممکن است قوام سفت یا شل داشته باشد. اگر استوما مربوط به کولون صعودی و یا عرضی باشد، مدفوع معمولاً حالت شل دارد. در صورتی که کلستومی مربوط به ناحیه سیگموئید باشد، مدفوع معمولاً فرم یافته است و قوام سفتی دارد.

محل قرار گیری انواع کولستومی ها

محل قرارگیری انواع کولستومی ها

تفاوت در غلظت مواد دفعی از استوما بسته به محل استوما

ایلئوستومی

ایلئوستومی انحراف مسیر روده کوچک است که به‏وسیله جراحی ایجاد می‏شود. در ایلئوستومی روده باریک در ناحیه ایلئوم به دو بخش تقسیم می‏شود. قسمت اول روده از پوست شکم خارج می‏شود و به بیرون راه می‏یابد و استوما را تشکیل می‏دهد. در حالتی که ایلئوستومی دائمی باشد، بخش‏های باقی‏مانده دستگاه گوارش نیز از شکم خارج می‏شود. در این حالت مدفوع از استوما خارج می‏شود و بیمار باید از کیسه‏های مخصوص برای جمع‏آوری مدفوع استفاده کند زیرا دفع مدفوع از استوما در این شرایط ارادی نمی‏باشد.مدفوع خروجی ایلئوستومی معمولاً حالت مایع و نرم دارد و با توجه به این که دارای آنزیم‏های روده‏ای می‏باشد، برای پوست اطراف استوما زیان‏آور است.

یوروستومی

یوروستومی ایجاد انحراف در مسیر دستگاه ادراری به وسیله جراحی است. تمام یوروستومی‏ها ادرار را قبل از رسیدن به مثانه از طریق سوراخ استوما تخلیه می‏کنند و انواع مختلفی دارند.

استومی موقت

استومی موقت فقط برای مدت زمان مشخصی روی شکم تعبیه می‏شود و پس از طی زمان، آن بخش از روده دوباره به داخل شکم باز گردانده می‏شود. به بیان ساده‏تر بیمار فقط برای مدت محدودی استومیت خواهد بود.

معمولاً استومی موقت در مواقعی تعبیه می‏شود که جراح بعداً قصد آناستوموز (پیوند) و بخیه کردن دو سر روده را دارد یا می‏خواهد به بخیه‏های ایجاد شده استراحت بدهد. یوروستومی موقت نیز هنگامی ایجاد می‏شود که مثانه خارج نشده است.

لوپ استوما (Loop stoma) چیست؟

شایع‏ترین شکل استومی موقت، لوپ استومی است. در این روش قسمت کوچکی از روده از طریق شکافی که روی پوست شکم ایجاد می‏شود، بیرون شکم قرار می‏گیرد و یک میله پلاستیکی کوچک که راد (Rod) نامیده می‏شود بین روده و پوست قرار می‏گیرد تا از بازگشتن روده به داخل شکم جلوگیری کند. این میله پلاستیکی چند روز بعد که زخم جراحی بهبود می‏یابد و دیگر احتمال برگشت روده به داخل شکم وجود ندارد، خارج می‏شود.نتیجه این جراحی ایجاد دو استوما است که کاملاً به هم چسبیده‌اند. یکی از این استوماها به سیستم گوارش فوقانی ربط دارد و مواد دفعی از طریق آن خارج می‌شود. استومای دوم به قسمت تحتانی لوله گوارش مربوط است که کار خاصی انجام نمی‏دهد و فقط موکوس ترشح می‏کند. به این استوما موکوس فیستولا (Mucous Fistula) نیز گفته می‏شود. موکوس ترشحات روده است که نقش لغزنده و قابل عبور ساختن لوله گوارش را بر عهده دارد.دفع موکوس از موکوس فیستولا و حتی از مقعد امری طبیعی است و به هیچ وجه جای نگرانی نمی‏باشد. بعضی  مواقع ممکن است موکوس فیستولا به قدری کوچک باشد که بیمار متوجه وجود آن نشود و هنگام ترشح موکوس از آن دچار نگرانی شود. به هر حال ترشح موکوس امری طبیعی است.

مشکلات سیستم گوارشی یا ادراری  که منجر به استومی می‏شوند:

مشکلاتی که منجر به ایجاد استوما می‏شوند عبارتند از هرگونه بیماری یا ضربه‎ای که ایجاد انسداد، سوراخ‏شدگی، التهاب یا مشکلات عصبی در سیستم ادراری و گوارشی ‏کند.

این بیماری‏ها و مشکلات ممکن است مادرزادی یا اکتسابی باشند.

علل ایجاد کلوستومی

1- سرطان مجرای مقعد و حذف کامل مقعد

2- سرطان رکتوم با یا بدون حذف مقعد

3- سرطان روده بزرگ

4- آسیب های ناشی از ضربه به شکم

5- انسداد روده

6- عوارض دیررس اشعه درمانی

7- بیماریهای مادرزادی دستگاه گوارش

8- بیماریهای التهابی روده بزرگ

9- اختلالات دفع شامل انواع بی اختیاری و یبوست مزمن.

علل ایجاد ایلئوستومی

1- آسیب های ناشی از ضربه به شکم

2- پس از عمل جراحی سرطان های رکتوم و روده بزرگ و جایگزینی و برقراری بقیه روده بزرگ در جایگاه برداشته شده (موقت)

3- پس از جراحی و حذف تمام روده بزرگ و مقعد به علت سرطان و یا پولیپوز مادرزادی (دائم)

4- پس از برداشتن روده بزرگ و اتصال روده باریک با مقعد ( موقت)

5- پس از حذف روده بزرگ به علت کولیت IBD (دائم و یا موقت)

6- بیماریهای مادرزادی دستگاه گوارش

7- عوارض دیررس اشعه درمان

علل ایجاد یوروستومی

1- سرطان مثانه ای که تا عمق عضله دیواره مثانه پیشرفت کرده باشد.

2- اختلالات دفع شامل بی اختیاری ادرار

3- ناهنجاری های مادرزادی دستگاه ادراری

4- عوارض دیررس اشعه درمانی

5- آسیب های ناشی از ضربه به دستگاه ادراری

اندازه و محل ایجاد سرطان روده بزرگ چگونه روی نیاز به تعبیه استومی تاثیر دارد؟

اندازه و محل ایجاد سرطان معمولا بهترین روش جراحی را برای جراح مشخص می‏کند. اگر رشد توده سرطانی بخش‏های تحتانی روده یا رکتوم را درگیر کرده باشد، ایجاد آناستوموز و چسباندن دو سر باقی مانده روده پس از خارج نمودن بخش درگیر غیر ممکن است زیرا بافت روده در بخش تحتانی برای بخیه کردن کافی نیست و بیمار نیاز به استومی دارد. هم‏چنین هنگامی که تومور خیلی به اسفنکتر داخلی مقعد نزدیک باشد، برای برداشتن کامل آن نیاز به جراحی APR یا خارج کردن کامل بخش درگیر روده و مقعد و اسفنکترهای آن می‏باشد و بیمار در این شرایط نیاز به کلستومی دائمی دارد.

نکته :

از آن‏جا که مواد دفعی ایلئوستومی فرم مایع دارد و دارای آنزیم‏های روده‏ای می‏باشد، در مجاورت با پوست به آن صدمه وارد می‏کند. به همین دلیل مشکلات پوستی در بیماران ایلئوستومی شایع‏تر است و ریسک عفونت و تحریک پوستی نیز بیشتر است. از آن‏جا که فرم مواد دفعی مایع است، ایلئوستومیت‏ها آب زیادی را از دست می‏دهند و در صورتی‎که روزانه به حد کافی مایعات مصرف نکنند، ممکن است دچار کمبود مایعات بدن شوند. هم‏چنین به دلیل کوتاه بودن لوله گوارش و زمان کم برای جذب، بسیاری از داروهای مصرفی به خوبی جذب نمی‏شوند.

مطالب برای بیماران استومیمطالب برای درمانگران استومی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *